Tổng quan

Dùng thuốc phun hít là một trong những phương pháp đặc biệt quan trọng trong điều trị hen, nhưng phương pháp này chỉ hiệu quả khi được sử dụng đúng cách. Dùng dụng cụ phun hít đúng cách sẽ giúp đưa thốc vào phổi, nơi thuốc phát huy tác dụng để kiểm soát triệu chứng. Dùng dụng cụ phun hít không đúng cách làm thuốc vào phổi ít hoặc không vào đến phổi.

Nhiều nghiên cứu cho thấy hầu hết mọi người có thể học kĩ thuật dùng dụng cụ phun hít đúng cách nếu được hướng dẫn cụ thể. Bài này chúng tôi xin đề cập đến vấn đề cách dùng các dụng cụ phun hít ở người lớn. Một bài khác sẽ đề cập đến cách dùng kẽ thuật phun hít ở trẻ em.

Các loại dụng cụ phun hít — Có hai loại dụng cụ phun hít chính được sử dụng là: Bình xịt định liều (MDIs) và bình xịt bột khô (DPIs). Mỗi loại có ưu điểm và nhược điểm riêng. Kĩ thuật dùng của mỗi loại được mô tả dưới đây.

BÌNH XỊT ĐỊNH LIỀU — Bình xịt định liều có thể được dùng để đưa nhiều loại dược chất vào phổi như: albuterol, Proventil, Ventolin, và glucocorticoid. Bạn có thể xịt thuốc bằng cách ấn vào một hộp nhỏ

Bình xịt HFA — Trong hộp của bình xịt định liều chưa thuốc và các hợp chất khác giúp đưa thuốc tới phổi. Chất hóa học dùng để vận chuyển thuốc trong hầu hết các bình xịt định liều hiện này thường dùng là hydrofluoroalkane (HFA). Trước đó (trước 2008), các bình xịt chứa chlorofluorocarbon, có thể gây thủng tầng Ozone.

Các bình xịt chứa HFA có thể có mùi vị hơi khác so với các loại bình xịt trước đó, và hạt sương cảm giác mềm mịn hơn. Tuy nhiên, việc sử dụng loại bình xịt này không đảm bảo thuốc vào được đến phổi (phụ thuộc vào kĩ thuật dùng).

Bình xịt HFA cần phải được khởi động bằng lần xịt đầu tiên trước khi dùng và cần được lau sạch để tránh thuốc đọng và két lại gây tắc. Mỗi nhà sản xuất sẽ cung cấp hướng dẫn về cách sử dụng riêng cho sản phẩm bình xịt của mình. Bạn nên đọc hướng dẫn một cách kĩ lưỡng trước khi sử dụng.

Dùng bình xịt định liều như thế nào? — Mỗi nhà sản xuất có hướng dẫn riêng cho sản phẩm của họ, dưới đây là hướng dẫn chung nhất.

Khi dùng bình xịt định liều lần đầu tiên:

Lắc bình xịt trong 5 giây.

Khởi động (mồi) bình xịt bằng cách ấn đáy bình ở vị trí có ngón tay chỉ để phun thuốc. Giữ bình xịt cách xa mặt để tránh thuốc phun vào mắt. Ấn bình xịt khoảng 3 lần như vậy.

Sau khi sử dụng lần đầu tiên, không cần khởi động ở lần sử dụng tiếp theo trừ khi bạn không dùng trong ít nhất hai tuần.

su-dung-binh-xit-hen

Hấp thụ lượng thuốc tối đa — Nhiều lỗi thông thường có thể làm thuốc không vào phổi và có rất ít tác dụng. Những chỉ dẫn dưới đây có thể giúp hấp thu thuốc một cách hiệu quả:

  • Nhớ mở nắp của bình xịt
  • Chắc chắn có thuốc trong bình xịt
  • Hít bằng miệng, không hít bằng mũi
  • Hít chậm, sâu đồng thời với ấn vào đáy bình xịt

Nếu bạn gặp khó khăn trong việc phối hợp hít vào và ấn phun thuốc, bình xịt bột khô có thể dùng thay thế. Một phương pháp thay thế khác là dùng buồng đệm cùng với bình xịt.

Làm sạch bình xịt định liều — Bình xịt HFA cần được làm sạch thường xuyên để tránh thuốc bị két lại gây tắc. Hầu hết các nhà sản xuất khuyến cáo làm sạch đầu hút (phần cho vào miệng) của bình xịt ít nhất 1 tuần 1 lần. Khi làm sạch cần chú ý:

  • Bỏ lọ thuốc và nắp khỏi ống ngậm. Không rửa lọ thuốc hay nhúng lọ thuốc vào nước.
  • Phun nước ấm từ đỉnh đến đáy của phần ống ngậm bằng nhựa khoảng 30-60 giây.
  • Vẩy lượng nước đọng lại ở ống ngậm, để ống ngậm khô hoàn toàn.
  • Nếu bạn cần dùng bình xịt trước khi ống ngậm khô, sau khi vảy phần nước thừa, thay lọ thuốc và xịt thử 2 lần (cách xa mặt).

BUỒNG ĐỆM — Một thiết bị giữ thuốc trong một buồng sau khi được xịt ra khỏi lọ thuốc, cho phép bạn hít chậm và sâu một hoặc 2 lần. Buồng đệm có thể giảm đáng kể lượng thuốc đọng lại ở sau khoang miệng hoặc trên bề mặt lưỡi, đưa nhiều thuốc tới phổi hơn. Bình xịt HFA thường không cần buồng đệm, trừ trường hợp bạn khó khăn trong việc phối hợp động tác xịt và hít thuốc.

Có nhiều loại buồng đệm trên thị trường. Nhìn chung, buồng đệm kích thước càng lớn càng hiệu quả. Kĩ thuật đúng và lau rửa thường xuyên là những điểm mấu chốt để đảm bảo thuốc được đưa tới phổi. Bạn cần đọc kĩ hướng dẫn cụ thể cho mỗi loại buồng đệm để sử dụng và làm sạch đúng cách.

Làm sạch buồng đệm — Dù phần thuốc đọng lại trong buồng đệm không gây hại, buồng đệm nên được làm sạch định kì, khoảng mỗi một đến hai tuần. Rửa buồng đệm bằng nước ấm và nước rửa chén bát. Nếu chỉ rửa bằng nước sẽ làm giảm hiệu quả của buồng đệm. Sau khi rửa, hong khô buồng đệm trước lần sử dụng tiếp theo.

Xác định khi nào bình xịt hết — Không phải lúc nào cũng xác định được khi nào một bình xịt hết thuốc bằng cách lắc bình, thậm chí ngay cả khi thuốc không còn ra nữa thì một phần thuốc vẫn đọng lại trong lọ thuốc. Một số bình xịt hiện nay có máy đếm liều để kiểm tra lượng thuốc đã dùng, bao gồm bình xịt Ventolin-HFA và Proventil.

Nếu bình xịt của bạn không có máy đếm liều, nhưng bạn dùng nó thường xuyên đều đặn (chẳng hạn, hai lần một ngày), bạn sẽ có kinh nghiệm khi nào bình xịt hết (chẳng hạn sau 30 ngày). Viết ngày bạn cần thay lọ thuốc lên lịch và thay lọ thuốc vào đúng ngày này.

Nếu bạn dùng bình xịt cắt cơn không thường xuyên, viết ngày bạn bắt đầu dùng trên lọ thuốc và cân nhắc thay lọ thuốc sau 3-4 tháng hoặc sớm hơn nếu bạn nghĩ bình xịt không còn tác dụng.

Một điều nữa là bạn nên kiểm tra hướng dẫn đi kèm bình xịt để xác định số liều thuốc chưa sẵn trong bình xịt định liều. Sau đó, bạn có thể chia số đó cho số lần xịt trung bình của mỗi tháng. Ví dụ:

  • Nếu bạn dùng khoảng 8 liều mỗi tuần, chia 200 cho 8 bằng 25 tuần (khoảng 5 tháng).
  • Viết ngày bạn cần thay lọ thuốc lên vỏ lọ, và đánh dấu ngày này lên tờ lịch.
  • Thay lọ thuốc 5 tháng sau.
  • Có thể thay sớm hơn nếu bình xịt của bạn không còn hiệu quả.

BÌNH XỊT BỘT KHÔ — Bình xịt bột khô (DPIs) chứa 1 liều thuốc điều trị hen ở dạng bột khô. Bình xịt bột khô đưa thuốc vào phổi dưới dạng bột khi bệnh nhân hít vào (Hình 4). Với một bình xịt bột khô, bạn không cần phối hợp hít vào và xịt như bình xịt định liều. Tuy nhiên, bạn phải hít mạnh hơn, gắng sức hơn so với khi sử dụng bình xịt truyền thống. Do đó, bình xịt bột khô không phù hợp với những người già hay những người có bệnh thần kinh hay nhược cơ. Cũng vì vậy, quan trọng là không thổi (thở ra) trực tiếp vào dụng cụ trước khi hít vào, vì như vậy có thể làm phân tán thuốc trước khi thuốc được hít vào.

Các loại bình xịt bột khô phổ biến bao gồm: loại bình xịt chứa thuốc tác dụng nhanh Foradil, thuốc kiểm soát triệu chứng Asmanex và Pulmicort Flexhaler và bình xịt kết hợp Advair và Symbicort. Spiriva là bình xịt bột khô chứa thuốc tác dụng kéo dài – thường được dùng cho người bị COPD, và thỉnh thoảng được dùng điều trị hen.

Bình xịt bột khô được chia thành hai loại chính:

  • Bình xịt đa liều, có thể chưa tới 200 liều.
  • Bình xịt đơn liều (ví dụ Foradil Aerolizer, Spiriva Handihaler) yêu cầu bạn phải đặt một viên thuốc (viên nang) vào bình xịt trước mỗi lần sử dụng. Thuốc dùng ở bình xịt này không nên uống.

Các bình xịt bột khô không chưa CFC hay HFA, nhưng một số loại chưa lactose.

Dùng bình xịt bột khô như thế nào? — Hướng dẫn sử dụng bình xịt bột khô phụ thuộc vào từng loại thuốc và từng nhãn hiệu. Dưới đây là hướng dẫn sử dụng chung.

  • Bỏ nắp đậy. Với loại đơn liều, nạp viên nang trực tiếp vào bình xịt.
  • Thở ra chậm và hoàn toàn (không thở vào phần ống ngậm).
  • Đặt ống ngậm giữa hai hàm răng và mút chặt môi quanh ống ngậm.
  • Hít vào qua miệng nhanh và sâu trong khoảng hai đến ba giây.
  • Bỏ bình xịt khỏi miệng. Nín thở dài nhất có thể (4-10 giây).
  • Thở ra chậm.

Làm sạch bình xịt bột khô — Hầu hết bình xịt bột khô không nên rửa bằng xà phòng và nước. Ống ngậm có thể được làm sạch bằng bông khô. Đọc kĩ hướng dẫn với mỗi loại bình xịt khác nhau để có thêm thông tin.

Dự phòng và xử trí cơn hen — Thảo luận với bác sĩ của bạn, lập kế hoạch điều trị phù hợp, đảm bảo phác đồ điều trị phù hợp để ngăn ngừa và điều trị cơn hen

Dựa trên mức độ nặng của bệnh hen, kế hoạch điều trị có thể gồm các loại thuốc cần dùng, liều thuốc, khi nào cần đi khám lại, tránh các dị nguyên, và/hoặc đo lưu lượng đỉnh tại nhà. Mỗi lần đến khám lại, bạn nên hỏi bác sĩ của bạn để chắc chắn bạn dùng bình xịt dúng cách.

Sử dụng thuốc đúng và đủ — Bạn nên chắc chắn luôn được cung cấp đủ liều thuốc. Hãy chắc chắn rằng thuốc của bạn không bị thở ra, và rằng bạn luôn luôn có một bình xịt dự phòng.

Theo uptodate.com

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here